Fizika bo’yicha Nobel mukofoti sohiblari

Hurmatli saytimiz mehmonlari sizga taqdim etayotgan ushbu maqolada 1901-yildan boshlab 2012-yilgacha bo’lgan davrda Fizika bo’yicha Nobel mukofoti sohiblari ro’yxati hamda ular haqida ma’lumotlar berilmoqda.

Rentgen nurlarini kashf qilgani uchun.
Nurlanishlarga magnitizmning ta’sirini tadqiq qilgani uchun.
A.Bekkerel, Antuan Anri (Fransiya) 1\2. Sponton radioaktivlikni kashf qilgani uchun. Kyuri Per (Fransiya) 1\4, Kyuri Mariya (Fransiya) 1\4. Radioaktiv nurlanishlar sohasidagi tadqiqotlari uchun. 1904-yilda – Lord Reley Jorj Uilyam (Buyuk Britaniya). Gazsimon elementlarning zichligini tadqiq etgani va argon gazini kashf qilgani uchun.
Katod nurlari sohasidagi tadqiqotlari uchun.
Gazlardan elektr toki sohalarida nazariy va eksperimental tadqiqotlari uchun.
Optik asboblar yasab, ular yordamida spektor va meterologik tadqiqotlari o‘tkazgani uchun.
Rangli fotografiya sohasidagi ishlari uchun.
Gaz va suyuqliklarning agregat holatlarini ifodalovchi qonuniyatlari uchun.
Issiqlik nurlanish qonuniyatlarini kashf qilgani uchun.
Mayaklarni avtomatik yoritish tizimini yaratgani uchun.
Suyuq geliyni hosil qilgani va past haroratlarda jismlarni xususiyatlarini tadqiq qilgani uchun.
Kristallarda rentgen nurlarining difraksiyasini kashf qilgani uchun.
Rentgen nurlari yordamida kristallarning tuzilishini o‘rganish sohasidagi ishlari uchun.
Xarakteristik rentgen nurlarini kashf qilgani uchun.
Nurlanish qonunlari (Plank nurlanish)ni kashf qilgani uchun.
Kanal nurlarida Dopier effektini va elektr maydonda spektr chizgilarining ajralish effektini kashf qilgani uchun
Invar va elinvar qotishmalarini kashf qilgani uchun.
Fotoeffekt qonunlarining qonuniyatlarini kashf qilgani uchun va fizika-matematika sohasidagi muhim tadqiqotlari uchun.
Atom tuzilishini o‘rganish sohasidagi xizmadari uchun.
Fotoelektrik effekt va elementar zaryadlanishi sohasidagi ishlari uchun.
Rentgen spektroskopiyasi sohasidagi kashfiyotlari va tadqiqotlari uchun.
Atom bilan elektronni to‘qnashish qonuniyatini kashf qilgani uchun.
Sedimentar muvozanatni kashf qilgani va modda tuzilishi sohasidagi tadqiqotlari uchun.
Kompton effektini kashf qilgani uchun. Charlz Vilson (Buyuk Britaniya). Bug‘lar kondensatsiyasini hosil qilish metodlarini kashf qilgani va elementar zarralarning izini o‘rganish imkonini beruvchi asbobni yaratgani uchun.
Termoelektron emissiya sohasidagi tadqiqotlari uchun.
To’lqin va korpuskular dualizmini E.Shredinger to‘lqin mexanikasida qo‘llagani uchun.
Yorug’likning kombinatsion sochilishi hodisasini kashf qilgani uchun.
Matrik shaklidagi kvant mexanikasini yaratgani uchun.
Pozitronni kashf qilgani uchun. Viktor Frans Gess (Avstriya). Kosmik nurlarni kashf qilgani uchun
Kristallarda electron difraksiyasini kashf qilganlari uchun.
Sekin neytronlar bilan bombardimon qilish asosida sun’iy radiaktivlikni hosil qilishni kashf qilgani uchun.
Siklotronni yaratgani va takomillashtirgam uchun.
Protonning magnit momentini kashf qilgani uchun.
Atom yadrosining magnit momentiarini oichashda rezonans usulini qo‘llash sohasidagi ishlari uchun.
Pauli prinsipini kashf qilgani uchun.
Katta bosimlar sohasidagi tadqiqotlari uchun.
Ionasferani tadqiq etish sohasidagi ishlari uchun.
Kosmik nurlar sohasidagi tadqiqotlari va Vilson kamerasini takomillashtirgani uchun.
Mezonlarni oldindan aytgani uchun.
Mezonlarni kashf qilgani va yadroviy jarayonlarni o‘rganishda fotografik metodlarni rivojlantirgani uchun.
Sun’iy tezlashtirilgan zarralar yordamida elemendami transmutatsiya qilganlari uchun.
Yadroning magnit rezonansini kashf qilgani uchun.
Fazakontrast mikroskopni kashf qilgani uchun va fezakonrast usulini kashf qilgani uchun.
Elektronning anomal momentlari sohasidagi ishlari uchun.
O’tkazgichlar sohasidagi tadqiqotlari va transistor effektini kashf qilishgani uchun.
Elementar zarralar sohasida muhim kashfiyotlarga sabab bo’lgan juftlik qonuniyati sohasidagi fundamental tadqiqotlari uchun.
Pufakchali kamerani kashf qilgani uchun.
Nuklonlarning tuzilishini kashf qilgani va atom yadrosida elektronlarning sochilish sohasidagi ishlari uchun.
Kondensirlangan muhit sohasidagi tadqiqotlari, asosan, geliy suyuqligi uchun.
Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasining nazariyasi sohasini rivojlantirgani uchun, xususan, fundamental simmetriya prinsipini kashf qilgani va uni muvaffaqqiyatli qo‘llangani uchun. X.Enesen, M.Gyoppert-Maer (Germaniya). Yadroning qobiqli tuzilishini kashf qilgani uchun.
Kvant elektronikasi sohasidagi fundamental tadqiqotlari uchun, mavzer va lazeming yaratilishiga asos solganlari uchun.
Elementar zarralar fizikasi uchun muhim ahamiyat kasb etgan kvant elektrodinamikasi sohasidagi fundamental tadqiqotlari uchun.
Atomdagi gers tebranishlami kashf etgani va uni rivojlantirgani uchun.
Yulduzlarning energiya manbayi boigan termoyadro sikllarni kashf qilgani va yadro reaksiyalari nazariyasini rivojlantirgani uchun.
Elementar zarralar fizikasini rivojlantirgani, xususan, ko‘plab rezonans zarralarni kashf qilgani uchun.
Elementar zarralarni sinflarga ajratgani va ularning o‘zaro ta’sirlarini kashf qilgani uchun.
Magnit gidrodinamikasi sohasidagi fundamental kashfiyoti va ularni plazma fizikasiga qo’llagani uchun. Lui Ejen Felik Neel (Fransiya). Antiferromagnitizm va magnitizm sohasidagi fundamental tadqiqotlari uchun.
Golografiyani yaratgani uchun.
O’ta o‘tkazuvchanlik nazariyasini yaratgani uchun.
Astrofizika sohasidagi ishlari uchun. E.Xyush. Pulsarlarni kashf qilgani uchun.
Atom yadrosidagi zaradaming harakatlari va o‘zaro ta’sirini kashf qilgani hamda yadro tuzilishi nazariyasini rivojlantirgani uchun.
Psi-zarrasini kashf qilganlari uchun.
Djon Van Flek (AQSH). Magnitli va tartibsiz sistemalar sohasidagi fundamental tadqiqotlari uchun.
Kuchsiz va elektromagnit ta’sirlarini bog‘lovchi nazariyani ishlab chiqishganlari uchun.
Neytral K-Mezonlarning parchalanishi prinsipini kashf etishganlari uchun.
Krizisli, xavfli hodisalar nazariyasini yaratganligi uchun.
Yulduzlar tuzilishi va evolutsiyada muhim rol o’ynaydigan fizik jarayonlarni nazariy tadqiqoti uchun. Uilyam Alfred Fauler (AQSH). Koinot kimyoviy elementlarni hosil qilish uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan yadroviy reaksiyalarning nazariy va eksperimental tadqiqotlari uchun.
Bo‘sh ta’sirli uzatuvchilar. W va Z maydonli kvantlarni yaratganliklari uchun.
Holl kvant effektini ochganligi uchun.
Karl Myuler (Shvetsariya). Keramik materiallarda yuqori o‘tkazuvchanlikni kashf qilganlari uchun.
Neytron nuri metodi va muayyan neytronni yaratganligi va shu orqali leptonlarning ikkiyoqlama tuzilishini isbot qilganlari uchun.
Troponlar va neytronlarda elektronlarning tarqoqligini ochganliklari uchun.
Sodda sistemalarda tartiblilik hodisalarini o‘rganishni rivojlantirgani uchun.
Zarralar detektolarini yaratgani uchun.
Gravitatsiyani o‘rganishda yangi imkoniyatlar yaratgan pulsarlarning yangi turini kashf qilganlari uchun.
Neytron spektroskonyasini ixtiro qilgani uchun. Klifford Shall (AQSH). Neytron difraksiyasming metodini yaratgani uchun.
Geliy-3 ning o‘ta o‘zgaruvchvanligini kashf qilganlari uchun.
Lazer nurlari bilan atomlarni sovutish va payqash metodlarini kashf qilganlari uchun.
Zarralarda kvant suyuqligining yangi shakllarini ixtiro qilganlari uchun.
Kam quvvatli o‘zaro ta’sirlarning kvant tuzilishini aniqlaganlari uchun.
Azot gaz muhitida Boze-Eynshteyn kondensatsiyasi jarayonlarini o‘rganishdagi yutuqlari va kondensatlar xarakteristikasi boshlang‘ich fundamental tadqiqotlari uchun.
Ikkinchi darajali yuqori o‘tkazuvchanlik nazariyasini va suyuq geliy-3 ning o‘ta o‘tkazuvchanlik nazariyasini kashf qilganlari uchun.
Yuqori ta’sirchanlik nazariyasida asimptotik daxlsizligini ochganliklari uchun.
Anizatoriya va kosmik fon nurlanishining energetik spektori tuzilishini kashf etganliklari uchun.
Ulkan( katta) magnit qarshiligi effektini kashf qilganlari uchun.
Grafin – ikki o‘lchamli uglerod bilan o’tkazgan eksperimental tadqiqotlari uchun.
Olamning kengayishi ortib boruvchi tezlik bilan sodir bo‘layotganligi haqidagi tadqiqot ishlari uchun.
Kvant zarrachalarini tadqiq qilgani uchun.

Q.To’rayev, S.Burxonov, M.Zokirova “Qiziqarli bilimlar olamida”, “Sharq” MAK, Toshkent – 2014

O'xshash maqolalar

Fikr bildirish

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy ma'lumotlar * bilan belgilangan